Μενού Κλείσιμο

Υλικό επιμόρφωσης εκπαιδευτικών

Το παρακάτω σχέδιο εργαστηρίου διαμορφώθηκε από εξειδικευμένους/-ες στην εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα εκπαιδευτές και εκπαιδεύτριες των εταίρων του έργου SKHC. Συνολικά, πραγματοποιήθηκαν από τις οργανώσεις – εταίρους 24 οκτάωρα εργαστήρια επιμόρφωσης για στελέχη εκπαίδευσης, διευθυντές σχολείων και εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης σε Ελλάδα, Βόρεια Μακεδονία και Βουλγαρία (8 οκτάωρα εργαστήρια σε κάθε χώρα). Ο σχεδιασμός και ο συντονισμός των εργαστηρίων βασίστηκε σε συμμετοχικά και διαδραστικά εκπαιδευτικά εργαλεία, που χρησιμοποιήθηκαν επίσης και για τη συλλογή προτάσεων και ιδεών των συμμετεχόντων/-ουσών, σύμφωνα με τις οποίες σχεδιάστηκε και το αντίστοιχο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές/-τριες

ΠΡΩΤΗ ΗΜΕΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ | Συνολική Διάρκεια Εργαστηρίου: 4 ώρες

Καλωσόρισμα, Παρουσίαση έργου | 10’

Παρουσίαση του περιεχόμενου του έργου (δραστηριότητες, στόχοι, αναμενόμενα αποτελέσματα)

Παρουσίαση του οκτάωρου εργαστηρίου επιμόρφωσης

Δραστηριότητες ενίσχυσης δεσμών ομάδας | 20’

Δραστηριότητα 1: Τα 3 αντικείμενα (10’)

Κάθε συμμετέχοντας/-ουσα σβήνει την κάμερα του υπολογιστή του/της για 2’ και επιστρέφει στην ομάδα με 3 αντικείμενα μέσα από τα οποία παρουσιάζει τον εαυτό του/της. Οι κάμερες ανοίγουν και καθένας, καθεμιά στην ομάδα παρουσιάζει τα αντικείμενα που επέλεξε καθώς και τους λόγους για τους οποίους τα αντικείμενα αυτά τον/τη χαρακτηρίζουν.

Δραστηριότητα 2: Οι αξίες της ομάδας μας (5’) 

Οι συντονιστές/-τριες του εργαστηρίου κάνουν διαμοιρασμό οθόνης ώστε κάθε συμμετέχοντας/-ουσα να σημειώσει στον πίνακα που εμφανίζεται μία αξία που είναι ιδιαίτερα σημαντική για αυτόν/-ή και που αισθάνεται την ανάγκη να γίνεται σεβαστή από όλη την ομάδα σε όλη τη διάρκεια της επιμόρφωσης (για παράδειγμα ευγένεια, σεβασμός, ειλικρίνεια κ.ά.). Οι συντονιστές/-τριες διαβάζουν τις απαντήσεις και ακολουθούν διευκρινίσεις από τα μέλη της ομάδας, εάν απαιτείται.

Δραστηριότητα 3: Οι προσδοκίες μας (10’)

Οι συντονιστές/-τριες κάνουν διαμοιρασμό μίας ζωγραφιάς που απεικονίζει ένα άδειο μπολ, σακί, βάζο ή κάτι αντίστοιχο. Οι συμμετέχοντες/-ουσες σημειώνουν μέσα σε αυτό τις προσδοκίες που έχουν από την επιμόρφωση στην οποία συμμετέχουν. Στη συνέχεια, οι συντονιστές/-τριες ομαδοποιούν τις απαντήσεις σύμφωνα με τις κατηγορίες στις οποίες υπάγονται (π.χ. προσδοκίες σχετικές με την αυτοβελτίωση των συμμετεχόντων/-ουσών, επίλυση μίας υπάρχουσας κατάστασης στο σχολείο, ενίσχυση των γνωστικών ή των κοινωνικό-συναισθηματικών δεξιοτήτων των μαθητών/-τριών κ.ά.). Οι ομαδοποιημένες απαντήσεις παρουσιάζονται στην ομάδα. Οι συντονιστές/-τριες αποθηκεύουν την οθόνη των απαντήσεων ώστε το υλικό να χρησιμοποιηθεί στη φάση της αξιολόγησης της επιμόρφωσης, τη δεύτερη μέρα της εκπαίδευσης (περιγραφή παρακάτω στη “Δεύτερη Ημέρα Επιμόρφωσης”)

Διαχείριση της Αντιπαράθεσης στο Σχολείο | 195’

Δραστηριότητα 4, Μέρος I: Ο ορισμός των συγκρουσιακών ζητημάτων (25’)

Πριν δοθεί η ερμηνεία της αντιπαράθεσης στο σχολείο, οι συμμετέχοντες/-ουσες καλούνται να εργαστούν σε μικρές ομάδες των 3-4 ατόμων για 10 λεπτά ώστε να δώσουν παραδείγματα συγκρουσιακών ζητημάτων τα οποία έχουν αντιμετωπίσει ή αντιμετωπίζουν στα σχολεία τους. Τονίζεται ότι οι ομάδες χρειάζεται να ανταλλάξουν μόνο πληροφορίες για τα συγκρουσιακά ζητήματα, και όχι να συζητήσουν λύσεις σε αυτή τη φάση. Ένας/μία συμμετέχοντας/-ουσα από κάθε ομάδα παρουσιάζει τις απαντήσεις της ομάδας στην ολομέλεια.

Είναι πιθανό ορισμένα από τα παραδείγματα των ομάδων να μην ανταποκρίνονται στον ορισμό των συγκρουσιακών ζητημάτων όπως αυτά προκύπτουν στον παρόντα Οδηγό. Οι συντονιστές/-τριες του εργαστηρίου επιμόρφωσης είναι προτιμότερο να μην το αναφέρουν σε αυτή τη φάση, αλλά να αφήσουν τα μέλη της ομάδας να το αντιληφθούν μέσα από την παρουσίαση που θα ακολουθήσει.

Τα συγκρουσιακά ζητήματα και η διαχείρισή τους στο σχολείο – Παρουσίαση powerpoint (30’)

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης οι συντονιστές/-τριες ενθαρρύνουν τα μέλη της ομάδας να κάνουν ερωτήσεις ή να συζητούν για σχετικά ζητήματα που έχουν αντιμετωπίσει / αντιμετωπίζουν στα σχολεία τους ώστε να εξασφαλίζεται η διάδραση και η ενεργητική επικοινωνία.

Η παρουσίαση παρατίθεται στο Παράρτημα 1 του παρόντος Οδηγού.

Δραστηριότητα 4, Μέρος II: Η έννοια των συγκρουσιακών ζητημάτων στο σχολείο (20’)

Στο σημείο αυτό, τα συγκρουσιακά ζητήματα τα οποία παρουσίασαν οι μικρές ομάδες στο πρώτο μέρος της δραστηριότητας χωρίζονται από τα μέλη της ομάδας σύμφωνα με το εάν ανταποκρίνονται ή όχι στον ορισμό των συγκρουσιακών ζητημάτων και της αντιπαράθεσης στο σχολείο, όπως δόθηκε στην παρουσίαση power-point. Ακολουθούν ερωτήσεις και συζήτηση στην ομάδα.  

Δραστηριότητα 5: Διδακτικές προσεγγίσεις στη διαχείριση συγκρουσιακών δηλώσεων στο σχολείο (50’) Οι συντονιστές/-τριες του εργαστηρίου μοιράζονται με τους/τις συμμετέχοντες/-ουσες ορισμένες συγκρουσιακές δηλώσεις που μπορεί να εκφράσουν μαθητές/-τριες στο σχολείο. Μαζί με τις δηλώσεις δίνεται και μία λίστα με προσεγγίσεις τις οποίες μπορούν να επιλέξουν οι εκπαιδευτικοί για τη διδασκαλία των αμφιλεγόμενων ζητημάτων. Περισσότερες πληροφορίες για τις διδακτικές αυτές προσεγγίσεις είναι διαθέσιμες στον εκπαιδευτικό οδηγό του Συμβουλίου της Ευρώπης με τίτλο “Διδασκαλία των αμφιλεγόμενων θεμάτων μέσω της εκπαίδευσης για τη δημοκρατική πολιτότητα και της εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα” ο οποίος διατίθεται ηλεκτρονικά εδώ . Περισσότερες πληροφορίες από τον οδηγό, καλό είναι να δοθούν από τους/τις συντονιστές/-τριες αφού οι συμμετέχοντες/-ουσες ολοκληρώσουν την εργασία τους σε μικρές ομάδες. Οι συμμετέχοντες/-ουσες εργάζονται σε ομάδες των 3-4 ατόμων. Από κάθε ομάδα ζητείται αρχικά να επιλέξει δύο συγκρουσιακές δηλώσεις μαθητών/-τριών οι οποίες είναι πιθανό να ακουστούν σε ένα σχολείο. Για κάθε συγκρουσιακή δήλωση, επίσης ζητείται από κάθε ομάδα να επιλέξει και έναν τρόπο διδασκαλίας τον οποίον οι συμμετέχοντες/-ουσες θα επέλεγαν ώστε να γίνει συζήτηση στην τάξη για τη δήλωση αυτή. Οι συμμετέχοντες/-ουσες συζητούν στις ομάδες τους και στη συνέχεια παρουσιάζουν στην ολομέλεια τους λόγους για τους οποίους επέλεξαν τη συγκεκριμένη διδακτική προσέγγιση για κάθε δήλωση, καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που θεωρούν ότι έχει καθεμία από τις διδακτικές προσεγγίσεις που επέλεξαν. Ο χρόνος που προτείνεται για εργασία σε ομάδες είναι 25’ ώστε ο υπόλοιπος χρόνος της δραστηριότητας να αφιερωθεί στη συζήτηση σε ολομέλεια. Ζητήματα που μπορούν να συζητηθούν περιγράφονται στη παρακάτω, στο επόμενο μέρος της δραστηριότητας.

Συγκρουσιακές δηλώσεις μαθητών/-τριών (ενδεικτικά)

  •  “Μισώ τους ξένους. Έχουν φορτωθεί στη χώρα μας και παίρνουν τις δουλειές των δικών μας ανθρώπων.”
  • “Εσείς (προς τον / την εκπαιδευτικό) έτσι κι αλλιώς πάντα το μέρος των κοριτσιών παίρνετε”
  •  “Και γιατί να μην είμαστε ρατσιστές; Και οι γονείς μου είναι.”
  • “Τζάμπα μιλάτε στα χοντρά παιδιά για την υγιεινή διατροφή. Ξοδεύετε το σάλιο σας.”
  • “Μια φορά ας ακούσουμε και τη γνώμη ενός φασίστα, κακό είναι;”
  • “Εσύ γκέι είσαι; Τι τους υπερασπίζεσαι συνέχεια;”
  • “Ο σεξισμός είναι μια χαρά. Τον βλέπουμε στην τηλεόραση και σε όλα τα μίντια τόσα χρόνια και δεν πάθαμε τίποτα.”
  •  “Η διευθύντρια όλο για δημοκρατία μιλάει, αλλά εδώ στο σχολείο επιβάλλει τυραννία και κανένας από τους δασκάλους δε λέει κάτι.”

Προσεγγίσεις στη διδασκαλία των συγκρουσιακών ζητημάτων

  • Ουδετερότητα (ο / η εκπαιδευτικός δεν εκφράζει ιδία άποψη, παρά μόνο διευκολύνει τη συζήτηση ανάμεσα στην ομάδα μαθητών/-ριών)
  • Ισορροπία (ο / η εκπαιδευτικός παρουσιάζει ευρεία γκάμα επιχειρημάτων που υποστηρίζει η κάθε πλευρά)
  • “Ο δικηγόρος του διαβόλου” (ο / η εκπαιδευτικός υποστηρίζει με επιχειρήματα την άποψη που δεν επικρατεί στην ομάδα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι την ενστερνίζεται)
  • Δήλωση θέσης (ο / η εκπαιδευτικός γνωστοποιεί τη θέση και τα επιχειρήματά του / της στην ομάδα)
  • Υπέρ της πιο “αδύναμης πλευράς” (ο / η εκπαιδευτικός υποστηρίζει κοινωνικές ομάδες συχνά “στιγματισμένες”
  • Επίσημη θέση (ο / η εκπαιδευτικός ταυτίζεται με την επίσημη γραμμή του κράτους)

Διάλειμμα | 15’

Δραστηριότητα 6: Διδακτικές προσεγγίσεις στη διαχείριση συγκρουσιακών δηλώσεων στο σχολείο (συνέχεια)

Στην ολομέλεια, οι συμμετέχοντες/-ουσες μοιράζονται θέσεις και σκέψεις σχετικά με τις διδακτικές προσεγγίσεις που επιλέχθηκαν από τις ομάδες και συνειδητοποιούν ομοιότητες και διαφορές στον τρόπο με τον οποίον έγινε η επιλογή των δηλώσεων και των προσεγγίσεων από κάθε ομάδα. Στο τέλος της δραστηριότητας, οι συντονιστές/-τριες παρουσιάζουν τα δυνατά και τα αδύναμα σημεία κάθε προσέγγισης τονίζοντας φυσικά τη συσχέτισή τους με το προφίλ και τα χαρακτηριστικά των ομάδων μαθητών/-τριών στις οποίες κατά περίπτωση απευθύνονται. Οι συντονιστές/-τριες ανοίγουν τη συζήτηση στην ολομέλεια και για άλλους τρόπους, πέρα από τη διδασκαλία, μέσα από τους οποίους οι εκπαιδευτικοί μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συγκρουσιακά ζητήματα που προκύπτουν στο σχολείο. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται μία εισαγωγή στον οδηγό του Συμβουλίου της Ευρώπης “Διαχείριση της Αντιπαράθεσης. Καταρτίζοντας μία στρατηγική για τη διαχείριση και τη διδασκαλία αμφιλεγόμενων ζητημάτων στα σχολεία.” που αποτελεί και το κύριο εργαλείο του έργου SKHC. https://rm.coe.int/-/168091f126 

 

Δραστηριότητα 7, Μέρος Ι: Ανάπτυξη μελετών περίπτωσης προς επεξεργασία (40’)

Οι συντονιστές/-τριες παρουσιάζουν στην ολομέλεια δύο περιπτώσεις αντιπαράθεσης οι οποίες είναι πιθανό να προκύψουν σε σχολεία της Ελλάδας, της Βόρειας Μακεδονίας και της Βουλγαρίας, καθώς και μία περίπτωση η οποία θεωρήθηκε πολύ “έξω” από την πραγματικότητα, τη νοοτροπία και τον τρόπο λειτουργίας του εκπαιδευτικού συστήματος και στις τρεις χώρες εταίρους. Η πρώτη περίπτωση διαμορφώθηκε, ενώ οι επόμενες δύο περιπτώσεις επιλέχθηκαν από την ομάδα εξειδικευμένων στην εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα εκπαιδευτών/-τριών των εταίρων του έργου, κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους για τη διαμόρφωση του παρόντος σχεδίου εργαστηρίου και περιλαμβάνονται όλες στον οδηγό του Συμβουλίου της Ευρώπης “Διαχείριση της Αντιπαράθεσης.”

Οι συντονιστές/-τριες παρουσιάζουν μόνο τα ζητήματα, και όχι τις προτεινόμενες για τη διαχείρισή τους λύσεις, έτσι ώστε να μην επηρεάσουν τις ομάδες των συμμετεχόντων/-ουσών εκπαιδευτικών σε αυτή τη φάση της δραστηριότητας.

Οι συμμετέχοντες/-ουσες εργάζονται σε ομάδες των 3-4 ατόμων ώστε να αναπτύξουν παραδείγματα αντιπαραθέσεων που έχουν προκύψει κατά καιρούς στα δικά τους σχολεία, αντίστοιχα με αυτά που παρουσιάστηκαν από τους/τις συντονιστές/-τριες. Σε αυτή τη φάση τους ζητείται να περιγράψουν απλώς τα συγκρουσιακά ζητήματα, χωρίς να προτείνουν λύσεις. Ο χρόνος που δίνεται στις ομάδες είναι 20’.

Οι περιπτώσεις παρουσιάζονται στην ολομέλεια όπου οι συμμετέχοντες/-ουσες τις συζητούν αν χρειάζεται για περίπου 10’.

Η δραστηριότητα συνεχίζεται τη δεύτερη ημέρα επιμόρφωσης.

Ενδεικτικές μελέτες περίπτωσης που παρουσιάζονται στις ομάδες

  • Σε λύκειο πόλης της περιφέρειας στην Κεντρική Ελλάδα, μαθητές παρενοχλούν μετανάστρια μαθήτρια που ήρθε πρόσφατα στο σχολείο. Κάνουν σεξιστικά σχόλια και την αγγίζουν χωρίς τη συναίνεσή της. Η μαθήτρια αντιδρά λέγοντάς τους να μην το κάνουν, αλλά οι μαθητές συνεχίζουν. Οι μαθητές ανήκουν σε “κοινωνικά καταξιωμένες” οικογένειες της περιοχής, ενώ η μαθήτρια σε ομάδα οικονομικά ασθενέστερη και χωρίς κοινωνική αναγνώριση. Μία ομάδα μαθητριών και μαθητών ενημερώνουν για το γενονός τους εκπαιδευτικούς και τη διεύθυνση του σχολείου.
  • Σε ένα διαπολιτισμικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης φοιτούν μαθητές και μαθήτριες ηλικίας 11 έως 16 ετών, 40 διαφορετικών εθνικοτήτων. Πολλά από τα παιδιά έχουν καταγωγή από τη Σομαλία. Στην ίδια πόλη, 13 άνδρες της Σομαλικής κοινότητας καταδικάστηκαν για συμμετοχή σε κυκλώματα παιδικής πορνογραφίας. Η διευθύντρια του σχολείου ενημερώθηκε για τις εξελίξεις πριν τα νέα διαδοθούν από τα τοπικά και εθνικά μέσα ενημέρωσης.
  • Η ακαδημία “LarkRise” είναι ένα δημοτικό σχολείο με μαθητές και μαθήτριες ηλικίας 3 έως 9 ετών. Μέσα από τη μεθοδολογία “ομάδων εστίασης (focus groups)”, προκύπτει ότι οι μαθητές/-τριες του σχολείο είναι δυσαρεστημένοι/-ες με τον τρόπο λειτουργίας των σχολικών συμβουλίων. Αισθάνονται ότι δεν εκπροσωπούνται επαρκώς και δηλώνουν την επιθυμία τους να εμπλέκονται πιο ενεργά στη λήψη αποφάσεων του σχολείου. Επίσης, κρίνουν ότι στο σχολείο τους λαμβάνεται υπόψη η γνώμη μόνο των μαθητών/-ριών με καλή διαγωγή.

Αξιολόγηση | 10’

Οι συμμετέχοντες/-ουσες μοιράζονται προφορικά στην ολομέλεια τα σχόλια αξιολόγησης, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους από την πρώτη μέρα επιμόρφωσης στην οποία συμμετείχαν.

Παρουσίαση “Εργασίας για το σπίτι” | 5’

Οι συντονιστές/-τριες παρακινούν τους/τις συμμετέχοντες/-ουσες μέχρι την επόμενη ημέρα επιμόρφωσης να παρακολουθήσουν και να σημειώσουν αντιπαραθέσεις (συγκρουσιακά ζητήματα) που συναντούν στα μέσα ενημέρωσης, στις τηλεοπτικές εκπομπές, στον χώρο εργασίας, στην οικογένεια, στις παρέες τους και σε κάθε κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο αλληλεπιδρούν.   

ΔΕΥΤΕΡΗ ΗΜΕΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ | Συνολική Διάρκεια: 4 ώρες

Κύκλος άφιξης | 10’

Κάθε συμμετέχοντας/-ουσα μοιράζεται στην ομάδα “πώς έρχεται” στη σημερινή ημέρα επιμόρφωσης. Μπορεί να εκφράσει κάτι προσωπικό, τη συναισθηματική του κατάσταση τη δεδομένη στιγμή, σκέψεις για την ημέρα επιμόρφωσης που προηγήθηκε ή που θα ακολουθήσει κλπ.

Συζήτηση για την “Εργασία για το σπίτι” | 10’

Οι συμμετέχοντες/-ουσες μοιράζονται στην ομάδα συγκρουσιακά ζητήματα που εντόπισαν σε τηλεόραση, εργασία, εφημερίδες κ.α.

Δραστηριότητα 7, Μέρος II | 60’

Οι μικρές ομάδες που εργάστηκαν την προηγούμενη ημέρα επιμόρφωσης για την ανάπτυξη των περιπτώσεων αντιπαράθεσης, επιστρέφουν στις ομάδες τους ώστε αυτή τη φορά να συζητήσουν λύσεις που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν στα σχολεία τους για τη διαχείριση των συγκρουσιακών ζητημάτων που παρουσιάστηκαν. Μπορούν επίσης να αναφερθούν και σε πρακτικές των σχολείων τους που γενικότερα καλλιεργούν συνεργατικό κλίμα ή λειτουργούν θετικά στη διαχείριση της αντιπαράθεσης. Ο προτεινόμενος χρόνος για την εργασία στις ομάδες είναι 30 λεπτά.

Στη συνέχεια, οι μικρές ομάδες παρουσιάζουν τις ιδέες τους και συζητούν στην ολομέλεια. Προτεινόμενος χρόνος για συζήτηση: 25’

Παρουσίαση της στρατηγικής του έργου SKHC για τη διαχείριση της αντιπαράθεσης μέσα από την εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ενεργή πολιτειότητα | 20’

Οι συντονιστές/-τριες παρουσιάζουν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που προτείνουν για εφαρμογή στα σχολεία. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει διαφορετικές δραστηριότητες για  μαθητές/-τριες Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης οι οποίες κατηγοριοποιούνται σε τρεις θεματικές ενότητες:

  1. Ενίσχυση δεσμών ομάδας – Συναισθήματα – Συνεργασία

  2. Ειρηνική συνύπαρξη και επικοινωνία – Ειρηνική επίλυση συγκρούσεων

  3. Κοινωνική κινητοποίηση

Διάλειμμα | 15 

Δραστηριότητα 8: Ειρηνική επικοινωνία, “Το λουλούδι μου, το λουλούδι μας” | 30’

Ζητείται από τους/τις συμμετέχοντες/-ουσες να αφιερώσουν 5 λεπτά ώστε να σκεφτούν στοιχεία του χαρακτήρα τους που συνδέονται με τις αξίες και τα ιδανικά τους. Τα σημειώνουν σε ένα λουλούδι που ζωγραφίζουν, το οποίο είναι το προσωπικό τους λουλούδι. Στη συνέχεια, σε μικρές ομάδες των 3-4 ατόμων ανταλλάσσουν τις απαντήσεις τους και προσπαθούν να φτιάξουν το λουλούδι της ομάδας τους, με τα κοινά χαρακτηριστικά και ιδανικά που μοιράζονται.   

Οι ομάδες παρουσιάζουν τα συλλογικά τους λουλούδια στην ολομέλεια. Η συζήτηση που ακολουθεί αφορά στους τρόπους με τους οποίους διαμορφώνονται η ατομική ταυτότητα του καθενός, της καθεμιάς και η συλλογική ταυτότητα της κάθε ομάδας. Πώς η συλλογική ταυτότητα θα μπορούσε να αναπτυχθεί σε μία ομάδα που τη χαρακτηρίζει η ετερότητα (εθνική, γλωσσική, πολιτισμική, θρησκευτική αλλά και ιδεολογική κ.ά.); Οι συντονιστές/-τριες εστιάζουν στην εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα ως τον κοινό άξονα στον οποίο μπορεί η συλλογική (και η ατομική) ταυτότητα να διαμορφωθούν. Εάν αυτό επιτευχθεί, η δημοκρατική διαχείριση κάθε συγκρουσιακού ζητήματος, μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να φέρει στο σχολείο και σε κάθε κοινωνική ομάδα.

Δραστηριότητα 9: Ειρηνική διαχείριση συγκρούσεων “Κερδίσουμε όλοι/-ες;” | 40’

Αυτή η δραστηριότητα είναι εισαγωγική στη σχολική διαμεσολάβηση ομηλίκων, ένα πρόγραμμα το οποίο απλά παρουσιάζεται συνοπτικά στο παρόν εργαστήριο στο οποίο τα μέλη της σχολικής κοινότητας μπορούν να εκπαιδευτούν και να εφαρμόσουν στο σχολείο ως μία μέθοδο ειρηνικής διαχείρισης των συγκρούσεων. Η παρούσα δραστηριότητα ωστόσο εδώ πραγματοποιείται ανεξάρτητα, ως ένας τρόπος οι συμμετέχοντες/-ουσες να συνειδητοποιήσουν ότι υπάρχουν εναλλακτικές προσεγγίσεις μίας σύγκρουσης, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε ένα αποτέλεσμα “κερδίζω-κερδίζεις (win-win)”.  

Οι συμμετέχοντες/-ουσες χωρίζονται σε ζευγάρια. Αφού τα ζευγάρια μπουν στα ηλεκτρονικά δωμάτια της πλατφόρμας, οι συντονιστές/-τριες μπαίνουν επίσης σε καθένα από τα δωμάτια και εξηγούν ότι στόχος της δραστηριότητας είναι να πείσουν το ζευγάρι τους να “μετακινηθεί” και να “έρθει” στο σωμάτιο που βρίσκονται οι ίδιοι/-ες. Εάν το πετύχουν αυτό θα κερδίσουν 1.000 ευρώ (φανταστικό έπαθλο).

Αυτό που συνήθως συμβαίνει είναι οι συμμετέχοντες/-ουσες να προτείνουν στο ζευγάρι τους να έρθει από την πλευρά τους υποσχόμενοι/-ες ότι θα τους δώσουν το μισό ποσό. Άλλοι/-ες ίσως προσπαθήσουν να πείσουν το ζευγάρι τους με υλικά ανταλλάγματα. Πολλές φορές όταν υπάρχουν συναισθηματικοί δεσμοί, τα ζευγάρια απλά συμφωνούν χωρίς καμία διαπραγμάτευση. Ή ίσως οι συμμετέχοντες/-ουσες επιλέξουν άλλους, πιο δημιουργικούς τρόπους να διαπραγματευθούν.

Όπως και να έχει, συνήθως τα αποτελέσματα του παιχνιδιού είναι τα παρακάτω:

  • Κανένας, καμία δεν κερδίζει αφού κανείς δεν καταφέρνει να φέρει τον άλλον στη μεριά του, όποιον τρόπο και να χρησιμοποίησε.
  • Ένας/μία συμμετέχοντας/-ουσα κερδίζει το έπαθλο.
  • Οι συμμετέχοντες/-ουσες συμφωνούν να κερδίσει ο ένας εικονικά, και στη συνέχεια μοιράζονται το ποσό.

Η ιδανικότερη όμως λύση, που συνήθως κανείς, καμιά δε σκέφτεται, είναι να κερδίσουν και οι δύο σε κάθε ζευγάρι, συμφωνώντας απλά να αλλάξουν δωμάτιο και οι δύο!!!

Μόλις ανακοινωθεί ότι το έπαθλο για κάθε ζευγάρι είναι ένα, αμέσως γίνεται ο συνειρμός ότι και ο νικητής, η νικήτρια θα είναι ένας/μία. Κάτι τέτοιο όμως δεν αποτελεί οδηγία των συντονιστών/-τριών, ούτε φυσικά απαγορεύεται από τους κανόνες του παιχνιδιού.

Η οδηγία είναι σαφής: Εάν το ζευγάρι σου έρθει στην πλευρά σου, κερδίζεις. Αυτό δε σημαίνει ότι εσύ δεν μπορείς να μετακινηθείς. Τείνουμε λοιπόν να συνδέουμε την έννοια της νίκης με αυτή της ήττας, έτσι συνεχώς βρισκόμαστε σε έναν ανταγωνισμό, προσπαθώντας να μη βρεθούμε στη θέση του ηττημένου. Σε μία τέτοια λογική, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι “χάνω, χάνεις”, “κερδίζω, χάνεις”, “χάνω, κερδίζεις” καθώς και η συμβιβαστική λύση “50-50”, σπάνια όμως η λύση “κερδίζω-κερδίζεις”. Η ομάδα συζητά παραδείγματα και τρόπους με τους οποίους λύση “κερδίζω-κερδίζεις” θα μπορούσε να αποτελεί πραγματικότητα καθημερινά στο σχολείο.

Δραστηριότητα 10: Δημοκρατική συμμετοχή, Άσκηση προσομοίωσης για τη συλλογική λήψη αποφάσεων | 50’

Οι συντονιστές/-τριες παρουσιάζουν στους συμμετέχοντες/-ουσες έναν τρόπο συλλογικής λήψης αποφάσεων στην ομάδα μέσα από την επίτευξη συναίνεσης. Ένας συντονιστής/-τρια αναλαμβάνει να συντονίσει τη διαδικασία στην ομάδα ακολουθώντας τα παρακάτω βασικά βήματα.   

Οι συμμετέχοντες/-ουσες χρειάζεται να αποφασίσουν συλλογικά για το σημαντικότερο από τα παρακάτω ζητήματα, το οποίο απασχολεί το σχολείο και θα έπρεπε άμεσα να εξεταστεί στον σύλλογο διδασκόντων/-ουσών.

Μαθητές/-ριες απαιτούν τα σχολικά γεύματα να περιλαμβάνουν καθημερινά επιλογές για συμμαθητές/-τριές τους με διατροφικούς περιορισμούς λόγω θρησκείας ή φιλοσοφίας ζωής.

Μαθητές/-τριες απαιτούν η ετήσια καμπάνια του σχολείου τους να έχει θέμα σχετικό με τα ανθρώπινα δικαιώματα και όχι με την παράδοση και την ιστορία, θέμα που επέλεξαν διευθύντρια του σχολείου και εκπαιδευτικοί.

Μαθητές/-τριες αρνούνται να πάρουν μέρος στις πρόβες της σχολικής παρέλασης και στη σχολική παρέλαση.

Η διαδικασία που περιγράφεται παρακάτω ακολουθεί τις βασικές αρχές της λήψης αποφάσεων στην ομάδα με τη διαδικασία της συναίνεσης. Ακολουθεί τη μέθοδο της σοσιοκρατίας, και μπορεί να διευκολύνει μία ομάδα η οποία αποτελείται από περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων/-ουσών. Προτείνεται στους εκπαιδευτικούς ως ένα συμμετοχικό και συμπεριληπτικό μοντέλο λήψης αποφάσεων στο σχολείο.

Βασικά βήματα:

ΦΑΣΗ 1

Επιλέγεται από την ολομέλεια ένας/μία εκπρόσωπος ανά ζήτημα.

Ο/η εκπρόσωπος που επιλέχθηκε, παρουσιάζει το ζήτημα στην ομάδα.

Γίνονται ερωτήσεις στην ολομέλεια τις οποίες απαντά ο εκπρόσωπος που έχει οριστεί για κάθε ζήτημα, μέχρι το ζήτημα να γίνει απολύτως κατανοητό από όλα τα μέλη της ομάδας.

ΦΑΣΗ 2

  • Ο κύκλος των θέσεων των μελών της ομάδας. Καθένας/καθεμιά παρουσιάζει στην ολομέλεια το θέμα που προτείνει να επιλεγεί και τα επιχειρήματά του.
  • Μετά από κάθε τοποθέτηση ακολουθούν διευκρινιστικές ερωτήσεις, αν υπάρχουν.
  • Αφού τοποθετηθούν όλοι/-ες και απαντηθούν οι ερωτήσεις, ακολουθεί δεύτερος κύκλος θέσεων όπου κάθε συμμετέχοντας/-ουσα τοποθετούνται εκ νέου. Εδώ, οι συμμετέχοντες/-ουσες μπορεί να εκφράσουν άλλη γνώμη από αυτή που εξέφρασαν στον πρώτο κύκλο, η οποία ίσως επαναδιαμορφώθηκε μετά από τις τοποθετήσεις όλων των μελών της ομάδας.

ΦΑΣΗ 3

Ο/η συντονιστής/-τρια επεξεργάζεται όλες τις ιδέες, διαμορφώνει και φέρνει στην ομάδα μία πρόταση η οποία συντίθεται από τις απόψεις τις ομάδας.

Τα μέλη της ομάδας συναινούν ή όχι με αυτή την πρόταση.

Σε περίπτωση που τα μέλη της ομάδας δε συναινέσουν, η πρόταση χρειάζεται να διαμορφώνεται κάθε φορά εκ νέου μέχρι να συναινέσουν με αυτή όλα τα μέλη της ομάδας.

Διάλειμμα | 15 

Δραστηριότητα αξιολόγησης: Οι προσδοκίες μας (συνέχεια από την πρώτη μέρα επιμόρφωσης)  

Οι συμμετέχοντες/-ουσες αξιολογούν την επιμόρφωση στην οποία συμμετείχαν χρησιμοποιώντας τον κοινό πίνακα όπου είχαν σημειώσει τις προσδοκίες τους από το εργαστήριο την πρώτη ημέρα της εκπαίδευσης. Μπορούν να σημειώσουν κατά πόσο οι προσδοκίες τους ικανοποιήθηκαν, καθώς και να προσθέσουν όποιο σχόλιο αξιολόγησης ή αυτό-αξιολόγησης επιθυμούν.  

Εάν ο χρόνος το επιτρέπει, μπορεί να γίνει και ένας κύκλος κλεισίματος όπου όλα τα μέλη της ομάδας μοιράζονται στην ομάδα ιδέες, σκέψεις και συναισθήματα σχετικά με την εκπαιδευτική διαδικασία στην οποία συμμετείχαν.

Αξιολόγηση του εργαστηρίου επιμόρφωσης από συμμετέχοντες/-ουσες εκπαιδευτικούς, διευθυντές/-τριες σχολείων και στελέχη εκπαίδευσης

Συνολικά, 447 μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας από Ελλάδα, Βόρεια Μακεδονία και Βουλγαρία συμμετείχαν στα εργαστήρια επιμόρφωσης του έργου “Διαχείριση της Αντιπαράθεσης”. Οι συμμετέχοντες/-ουσες εξέφρασαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον να γνωρίσουν τρόπους διαχείρισης της αντιπαράθεσης και συμμετείχαν ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία ανταλλάσσοντας γνώσεις, ιδέες, απόψεις, εμπειρίες και προτάσεις αποτελεσματικής διαχείρισης αντιπαραθέσεων και συγκρουσιακών ζητημάτων στα σχολεία τους. Έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη διαδικασία μετατροπής του σχολείου σε ένα περιβάλλον συμπεριληπτικό και δημοκρατικό μέσα από την ενεργοποίηση πρακτικών και εργαλείων εκπαίδευσης στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι συμμετέχοντες/-ουσες δήλωσαν ότι ωφελήθηκαν σημαντικά από το περιεχόμενο του εργαστηρίου και τόνισαν την ικανοποίησή τους τόσο από τις δεξιότητες της εκπαιδευτικές ομάδες που συντόνισαν τα εργαστήρια όσο και από τη συμμετοχική μεθοδολογία του εργαστηρίου. Πέρα από τις νέες γνώσεις και ικανότητες που απέκτησαν, οι συμμετέχοντες/-ουσες αναφέρθηκαν και στο πόσο σημαντικό ήταν για αυτούς/-ές το γεγονός ότι εξελίχθηκαν και προσωπικά, αφού το εργαστήριο υπήρξε ένας τρόπος να μοιραστούν με την ομάδα βαθύτερους προβληματισμούς και σκέψεις σε σχέση με τον ρόλο τους ως εκπαιδευτικοί καθώς και να αποκτήσουν ελπίδα, κίνητρο και δύναμη να αναλάβουν δυναμικές πρωτοβουλίες προς το δημοκρατικό σχολείο τα επόμενα σχολικά έτη. Έκριναν τα εκπαιδευτικά εργαλεία που τους προτάθηκαν ως ιδιαίτερα σημαντικά στο να αναγνωρίζουν τα συγκρουσιακά ζητήματα ως τη ρίζα κάποιων αντιπαραθέσεων που συχνά διαιωνίζονται στο σχολείο, καθώς και να αναζητούν τις κατάλληλες προσεγγίσεις στη διαχείρισή τους. Οι συμμετέχοντες/-ουσες ανέδειξαν ως σημαντικότερο το γεγονός ότι η μεθοδολογία του εργαστηρίου βασίστηκε στην ανάδειξη και την ανάλυση πραγματικών περιστατικών που συναντώνται στα σχολεία. Η δυναμικότητα, η διάδραση, η ελεύθερη έκφραση και η συνεργασία ανάμεσα σε συναδέλφους με κοινούς προβληματισμούς αποτέλεσε έμπνευση για τους συμμετέχοντες/-ουσες να φέρουν παρόμοιες εκπαιδευτικές πρακτικές και στις τάξεις και στα σχολεία τους.

Τα συγκρουσιακά ζητήματα που έφεραν προς συζήτηση οι συμμετέχοντες/-ουσες στα εργαστήρια αφορούσαν κυρίως σε προκαταλήψεις λόγω εθνικής καταγωγής και πολιτισμικού υπόβαθρου ενάντια σε μαθητές/-τριες πρόσφυγες, μετανάστες/-ριες, Ρομά αλλά και μαθητές/-τριες με χαμηλό κοινωνικό-οικονομικό υπόβαθρο, συγκεκριμένα σωματικά χαρακτηριστικά, χαρακτηριστικά εμφάνισης, ΛΟΑΤΚΙ μαθητές/-τριες κ.ά. Η βία που εκδηλώνεται μέσα και έξω από το σχολείο υπήρξε ένα ζήτημα στο οποίο οι συμμετέχοντες/-ουσες επανέρχονταν συστηματικά. Λόγω της πανδημίας και της διαδικτυακής υλοποίησης των μαθημάτων, ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός και η βία μέσω διαδικτύου υπήρξαν ζητήματα που απασχόλησαν σχεδόν όλες τις ομάδες, ιδίως όταν στις περισσότερες περιπτώσεις δεν καλύπτονταν από τους κανονισμούς των σχολείων και δεν μπορούσαν να ελεγχθούν στο σχολικό πλαίσιο.  

Οι συμμετέχοντες/-ουσες εντόπισαν ως άμεση προτεραιότητα για την ενδυνάμωση του σχολείου να διαχειρίζεται τα συγκρουσιακά ζητήματα τη δημοκρατική σχολική διοίκηση, την εμφύσηση δημοκρατικών αξιών και αρχών στο σχολείο, καθώς και την καλλιέργεια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως τον πυλώνα στον οποίο θα δομούνται οι κανόνες λειτουργίας του. Αρκετοί/-ές εκπαιδευτικοί αναφέρθηκαν στη σημασία της εκπαίδευσης των μαθητών/-τριών για τη δημοκρατική λήψη αποφάσεων και την ειρηνική επίλυση των συγκρούσεων στη διαχείριση της αντιπαράθεσης. Οι συμμετέχοντες/-ουσες αναγνώρισαν τη συμβολή της διδασκαλίας των συγκρουσιακών ζητημάτων στη δημιουργία μιας δημοκρατικής σχολικής τάξης, καθώς και τη σημασία της στην καλλιέργεια της κριτικής σκέψης, της δημοκρατικής έκφρασης και εν γένει της κινητοποίησης των μαθητών/-τριών ως ενεργοί πολίτες. Η συμμετοχή των μαθητών/-τριών σε κάθε σχολική διαδικασία όπως στη σχολική διοίκηση, στη λήψη αποφάσεων, στη διαμόρφωση του προγράμματος σπουδών εκφράστηκε επίσης από τους εκπαιδευτικούς ως προϋπόθεση της δημοκρατικής εκπαίδευσης στο σχολείο.  

Σύμφωνα με τις προτεραιότητες και τις ανάγκες που εξέφρασαν οι συμμετέχοντες/-ουσες στα εργαστήρια επιμόρφωσης του έργου και στις τρεις χώρες, προέκυψε ότι τα σχολικά προγράμματα για τη διαχείριση των συγκρουσιακών ζητημάτων που είναι σημαντικό να εφαρμοστούν στα σχολεία σε πρώτη φάση είναι αυτά που θα στοχεύουν στην ειρηνική επικοινωνία και την επίλυση συγκρούσεων στην ομάδα. Μετά από αυτό, θα έχει διαμορφωθεί το έδαφος ώστε να μπορούν να τίθενται και να συζητιούνται συλλογικά στο σχολείο συγκρουσιακά ζητήματα προς διαχείριση.